Oksidatif stres

Ne demek?

Oksidatif stres, vücutta serbest radikal denen tepkimeye hazır moleküllerin, onları etkisiz hâle getiren savunma sistemlerini aşacak kadar çoğalmasıdır. Bu dengesizlik hücre zarına, proteinlere ve DNA'ya zarar verebilir. Yaşlanma araştırmalarında uzun süredir ele alınan kavramlardan biridir.

Serbest radikaller nereden gelir?

Serbest radikaller hücrenin enerji üretimi sırasında doğal olarak oluşur. Sigara, hava kirliliği, aşırı güneş ve bazı hastalıklar bu yükü artırır. Düşük miktarda serbest radikal ise zararlı değildir. Hücreler arasında sinyal taşır ve bağışıklık sisteminin mikroplarla savaşında kullanılır. Bu nedenle amaç onları tümüyle yok etmek değil, dengeyi korumaktır.

Neden önemli?

Oksidatif hasar, kalp-damar hastalığı, bunama ve bazı göz hastalıklarıyla birlikte anılır. Yaşlanmanın serbest radikallerle açıklanabileceği fikri 1950'lerde ortaya atıldı ve antioksidan takviyelere ilgiyi başlattı. Sonraki çalışmalar tablonun daha karmaşık olduğunu gösterdi.

Antioksidan takviyeler işe yarar mı?

Laboratuvar bulguları, yüksek miktarda antioksidan vitamin almanın yaşlanmayı ve hastalıkları yavaşlatacağı fikrini doğurdu. Randomize çalışmaları derleyen bir Cochrane incelemesinde ise beta karoten, E vitamini ve yüksek miktarda A vitamini takviyelerinin ölüm riskini azaltmadığı, bazı durumlarda artırabildiği görüldü. Sigara içenlerde beta karoten takviyesi akciğer kanseri riskini artırmıştır.

Besinlerin yeri

Sebze, meyve, zeytinyağı, kuruyemiş, çay ve baklagillerde bulunan antioksidanlar, diğer besin öğeleriyle birlikte alınır. Bu besinlerden zengin beslenme, gözlem çalışmalarında daha iyi sağlık sonuçlarıyla ilişkili bulunmuştur. Oksidatif stresi kişide ölçmek ve izlemek için günlük kullanıma uygun, güvenilir bir test yoktur.

Türk sofrasında zeytinyağlı sebze yemekleri, mevsim meyveleri, ceviz, baklagiller ve şekersiz çay bu besinleri günlük düzene taşır. Renkli sebzeleri her öğüne eklemek, çeşitliliği artırmanın kolay yoludur.

Yeterli uyku, düzenli hareket ve sigaradan uzak durmak da vücudun kendi savunma sistemlerini destekler.

Bilinmeyenler

Hangi dokuda ne kadar oksidatif stresin zararlı olduğu bilinmiyor. Egzersiz serbest radikalleri kısa süreliğine artırır, uzun vadede ise vücudun kendi savunmasını artırır. Bazı deneysel çalışmalarda yüksek miktarda antioksidan takviyesinin egzersizin bu uyum yanıtını zayıflatabildiği bildirildi.