mTOR

Ne demek?

mTOR, İngilizce "mechanistic target of rapamycin" adının kısaltmasıdır. Hücrenin içinde çalışan ve büyüme kararlarını veren bir protein kompleksidir. Adını, onu baskıladığı keşfedilen rapamisin ilacından alır. Vücuttaki hemen her hücrede bulunur.

Ne işe yarar?

mTOR hücrenin besin durumunu algılar. Besin ve özellikle lösin gibi aminoasitler bol olduğunda hücreyi protein üretmeye ve büyümeye yönlendirir. Besin azaldığında mTOR yavaşlar ve hücre otofaji gibi tasarruf ve onarım süreçlerine geçer. Kasın protein yapması için de mTOR sinyali gereklidir.

Yaşlanmayla ilişkisi

Maya, solucan, sinek ve farelerde mTOR'u yavaşlatmak ömrü uzattı. mTOR'u baskılayan rapamisin ilacı, ileri yaştaki farelerde bile ömrü uzattı. Kalori kısıtlamasının hayvanlardaki etkisinin bir kısmının da mTOR'un yavaşlamasıyla ilgili olduğu düşünülüyor. Bu bulgular mTOR'u yaşlanma araştırmalarının merkezine yerleştirdi.

Kanser hücrelerinde mTOR sinyalinin sıklıkla aşırı çalıştığı bilinir ve bazı kanser ilaçları bu yolu hedefler. Bu da mTOR'un hem büyüme hem hastalık açısından iki yönlü bir sinyal olduğunu gösterir.

İnsanda dikkat edilmesi gereken

İnsanda mTOR'u ilaçla baskılamanın uzun yaşama etkisi bilinmiyor. Rapamisin bağışıklığı baskılayan bir ilaçtır ve yan etkileri vardır. Beslenme açısından da bir denge söz konusudur. Yaşlılarda kas kaybını önlemek için proteinin ve mTOR sinyalinin kası uyarması gerekir. Bu nedenle "mTOR'u düşürmek için proteini kısın" yaklaşımı yaşlılarda kas kaybı riskini artırabilir.

Protein ile mTOR arasında nasıl denge kurulur?

Yaşlılar için uzman grupları günlük proteini azaltmayı değil, yeterli tutmayı ve öğünlere dağıtmayı öneriyor. Uzun açlık ve sürekli atıştırma arasında ise orta bir yol olarak, öğünler arasında birkaç saat bırakmak birçok kişi için uygundur. mTOR üzerine yapılan araştırmalar önemlidir, ancak bugünkü bilgiyle günlük beslenme önerisine çevrilmeye hazır değildir.

Bilinmeyenler

İnsanda mTOR etkinliğini doğrudan ölçen pratik bir test yoktur. Hangi dokuda ne kadar etkinliğin sağlık için uygun olduğu da bilinmiyor. Kas için gereken mTOR sinyalinin başka dokularda fazla olmasının zarar verip vermediği araştırma konusudur. Bu yüzden mTOR'u hedefleyen beslenme ya da takviye önerileri bugün için kanıta dayanmaz.