Otofaji

Ne demek?

Otofaji, Yunanca "kendini yemek" anlamına gelir. Hücrenin kendi yıpranmış parçalarını ve hasarlı proteinlerini parçalayıp yeniden kullandığı doğal bir temizlik sürecidir. Tüm hücrelerde sürekli düşük düzeyde çalışır ve gerektiğinde hızlanır.

Hücrede ne işe yarar?

Hücreler zamanla hasarlı protein ve yıpranmış hücre parçaları biriktirir. Otofaji bu parçaları zarla çevreleyip parçalar ve yapı taşlarını yeniden kullanır. Bu süreç besin kıtlığında ve stres altında hızlanır. Japon bilim insanı Yoshinori Ohsumi, otofajinin genlerini tanımladığı çalışmalarla 2016 Nobel Tıp Ödülü'nü aldı.

Neden önemli?

Otofajideki bozulmalar, araştırmalarda Alzheimer ve Parkinson gibi sinir sistemi hastalıkları, bazı kanserler ve enfeksiyonlarla ilişkilendirildi. Hücrede hasarlı parçaların birikmesi, araştırmacıların tanımladığı yaşlanma belirtilerinden biridir.

Yaşlanmayla ilişkisi

Hayvan çalışmalarında otofajinin yaşla azaldığı, otofajiyi artıran müdahalelerin ise bazı canlılarda ömrü uzattığı gösterildi. Kalori kısıtlaması ve oruç, hayvanlarda otofajiyi artıran etkenler arasındadır.

İnsanda bilinmeyenler

İnsanda otofajiyi canlı dokuda ölçmek zordur. İnsanda yapılan ölçümler çoğunlukla kan hücrelerinde ve kısa süreli deneylerde yapılmıştır, vücudun tümünü yansıtıp yansıtmadığı bilinmiyor. Kaç saatlik açlığın otofajiyi ne kadar artırdığı ve bunun sağlığa etkisi bilinmiyor. "Şu kadar saat oruç tutarak otofajiyi başlatın" gibi iddiaların insanda dayanağı yoktur. Otofajiyi artırdığı söylenen takviyeler için de insan kanıtı bulunmuyor.

Beslenme açısından ne yapılabilir?

Otofajiyi hedefleyen özel bir beslenme önerisi yoktur. Akşam yemeğini erken yemek ve gece boyunca uzun bir açlık aralığı bırakmak, birçok kişi için zaten uygulanabilir bir alışkanlıktır. Ancak diyabet ilacı kullananlar, gebeler, yeme bozukluğu öyküsü olanlar ve kırılgan yaşlılar uzun açlık sürelerini hekimle konuşmadan uygulamamalıdır.

Sebze, baklagil ve tam tahıl ağırlıklı bir sofra, öğün düzeninden bağımsız olarak gözlem çalışmalarında daha iyi sağlık sonuçlarıyla ilişkili bulunmuştur. Açlık süresini uzatmaya çalışırken bu sofranın bozulmaması ve protein ihtiyacının karşılanması önemlidir. Yaşlılarda uzun açlık kas kaybını artırabilir.

Aralıklı orucun insanda neyi gösterip neyi göstermediği aralıklı oruç sayfasında anlatılıyor.