NMN işe yarar mı? Resveratrol, metformin ve rapamisinde kanıt

NMN ve NR nedir, neden bu kadar konuşuluyor?

NMN (nikotinamid mononükleotit) ve NR (nikotinamid ribozit), B3 vitamini ailesinden iki moleküldür. Vücut bunları NAD+ adlı bir yardımcı molekülü yapmak için kullanır. NAD+, hücrenin enerji üretiminde ve DNA onarımında görev alır. Hayvan çalışmalarında NAD+ düzeyinin yaşla azaldığı gösterildi. Yaşlı farelere NMN verildiğinde bazı yaşlanma belirtileri hafifledi. "NMN işe yarar mı?" sorusu bu deney sonuçlarından doğdu.

Ancak fare deneyi insan sonucu değildir. Bir maddenin farede iyi görünmesi, insanda uzun ve sağlıklı yaşamla ilişkisini göstermez. Bu yazıda en çok sorulan beş maddenin insanlarda ne kadar çalışıldığını sade bir dille anlatıyoruz.

NMN işe yarar mı? İnsan çalışmaları ne gösteriyor?

İnsanda yapılan NMN ve NR çalışmaları küçük ve kısa sürelidir. Çoğunda birkaç düzine kişi vardır, süre birkaç hafta ile birkaç ay arasındadır. Bu çalışmalar genellikle şunu gösterdi: madde kanda NAD+ ile ilgili ölçümleri yükseltiyor ve kısa sürede ciddi yan etki görülmüyor.

Örneğin ABD'de menopoz sonrası dönemde olan, kan şekeri sınırda 25 kadınla yapılan 10 haftalık bir çalışmada NMN, kasın insüline duyarlılığını bir miktar artırdı. Kas kütlesinde, kan yağlarında ya da tansiyonda belirgin değişiklik görülmedi. Orta yaşlı ve yaşlı gönüllülerle yapılan 6 haftalık bir NR çalışmasında da madde iyi tolere edildi ve NAD+ düzeyi yükseldi. Tansiyon ve damar sertliğindeki değişiklikler ise yalnız bir işaret olarak kaldı.

Hiçbir çalışma NMN ya da NR kullanan insanların daha uzun ya da daha sağlıklı yaşadığını göstermedi. Bunun için binlerce kişinin yıllarca izlenmesi gerekir. Uzun süreli kullanımın güvenliği de bilinmiyor. NAD+ hakkında daha fazla bilgi NAD+ sözlük sayfasında bulunuyor.

Resveratrol kırmızı şaraptaki madde mi, kanıtı ne?

Resveratrol üzüm kabuğunda, yer fıstığında ve az miktarda kırmızı şarapta bulunan bir polifenoldür (bitkilerdeki koruyucu bileşik). 2000'li yıllarda maya ve farelerde yaşlanmayla ilgili genleri etkilediği bildirildi. Bu haber hem takviye satışını hem de "kırmızı şarap faydalıdır" düşüncesini besledi.

İnsan çalışmalarının sonuçları tutarsızdır. Fazla kilolu 11 erkekle yapılan 30 günlük bir çalışmada bazı metabolik ölçümlerde küçük değişiklikler görüldü. Klinik çalışmaları derleyen bir incelemede ise sonuçların doza, kişiye ve süreye göre değiştiği, kesin bir faydanın gösterilemediği yazıldı. Resveratrol vücutta hızla parçalanır, kana geçen miktar azdır. Bir kadeh şaraptaki resveratrol, çalışmalarda kullanılan miktarın çok altındadır. Şarap içmek için resveratrol gerekçe olamaz.

Metformin ve rapamisin neden takviye sayılmaz?

Metformin tip 2 diyabette kullanılan, reçeteyle verilen bir ilaçtır. Bazı gözlem çalışmalarında metformin kullanan diyabetlilerin beklenenden iyi seyrettiği görüldü. Bu yüzden diyabeti olmayan yaşlılarda yaşlanmaya bağlı hastalıkları geciktirip geciktirmediğini sınamak için TAME adlı bir çalışma tasarlandı. Bu çalışmanın sonucu henüz yok. Diyabeti olmayan biri için metformin kullanmanın yararı bilinmiyor.

Rapamisin, organ nakli sonrasında bağışıklığı baskılamak için kullanılan bir ilaçtır. mTOR adlı büyüme sinyalini yavaşlatır. Farelerde ömrü uzattığı gösterildi. İnsanda yaşlılarla yapılan bir çalışmada benzer bir ilaç, kısa süre kullanıldığında grip aşısına yanıtı biraz artırdı. Rapamisin ağız yarası, kan şekeri ve kolesterol yükselmesi, enfeksiyon riski gibi yan etkiler taşır. mTOR'un ne olduğu mTOR sayfasında anlatılıyor.

Her iki madde de ilaçtır. Hekim önerisi olmadan yaşlanma için kullanılmaz.

Bu maddeler hakkında bilinenler bir tabloda nasıl görünür?

Bu ürünler ilaçlarla etkileşir mi?

Evet, etkileşebilir. Takviyeler ilaç gibi sıkı denetlenmez. Kutuda yazan miktar ile içerik her zaman aynı çıkmayabilir. Dikkat edilmesi gereken bazı durumlar şunlardır:

• Resveratrol kanın pıhtılaşmasını etkileyebilir. Kan sulandırıcı ya da aspirin kullananlar hekimine sormadan almamalıdır.
• Resveratrol karaciğerde bazı ilaçların yıkımını değiştirebilir. Çok ilaç kullanan yaşlılarda bu önemlidir.
• Metformin, diyabet ilaçlarıyla birlikte kan şekerini fazla düşürebilir. Böbrek işlevi azalmış kişilerde ayrıca dikkat gerekir.
• Rapamisin birçok ilaçla etkileşir ve bağışıklığı baskılar. Yalnız hekim kontrolünde kullanılır.
• Kanser tedavisi görenler, gebeler ve emzirenler bu ürünleri hekimiyle konuşmadan kullanmamalıdır.

Kullandığınız her takviyeyi, ilaçlarınızla birlikte hekiminize ya da eczacınıza söyleyin. İnternetten satılan ürünlerde içerik ve miktar daha da belirsiz olabilir. Bir ürünün "bilimsel" ya da "doğal" diye tanıtılması, insanda güvenli ve faydalı olduğunu göstermez.

Takviye yerine neye odaklanmalı?

Bu maddelerin araştırılması değerlidir ve yeni sonuçlar çıktıkça bilgi değişebilir. Bugünkü bilgiyle, kanıtı küçük bir ürüne düzenli para ve umut bağlamak yerine, kanıtı birikmiş alışkanlıklarla başlamak daha sağlam bir yoldur.

Uzun yaşamla en tutarlı ilişkilendirilen etkenler hâlâ günlük alışkanlıklardır. Sebze, baklagil, tam tahıl ve zeytinyağı ağırlıklı beslenme, düzenli hareket, yeterli uyku ve sigarasız bir hayat bu listenin başındadır. Bu düzenin bir örneği Akdeniz beslenmesi sayfasında bulunuyor.

Yaşla bazı eksiklikler sıklaşır. D vitamini ve B12 eksikliği kan testiyle saptanır ve gerekirse hekim önerisiyle yerine konur. Hangi takviyenin kimde anlamlı olduğu uzun yaşam için takviye gerekli mi yazısında, besin ile takviyenin farkı takviye mi, besin mi karşılaştırmasında anlatılıyor.

Bir takviye düşünmeden önce hangi kan değerlerine bakıldığını merak ederseniz kan tahlilleri sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

1. Yoshino M ve ark. Nicotinamide mononucleotide increases muscle insulin sensitivity in prediabetic women. Science 2021 — 25 kadında 10 haftalık NMN çalışması
2. Martens CR ve ark. Chronic nicotinamide riboside supplementation is well-tolerated and elevates NAD+ in healthy middle-aged and older adults. Nat Commun 2018 — 6 haftalık NR çalışması, NAD+ artışı ve tolerans
3. Timmers S ve ark. Calorie restriction-like effects of 30 days of resveratrol supplementation on energy metabolism and metabolic profile in obese humans. Cell Metab 2011 — 11 erkekte 30 günlük resveratrol çalışması
4. Berman AY ve ark. The therapeutic potential of resveratrol: a review of clinical trials. npj Precis Oncol 2017 — resveratrol klinik çalışmalarının tutarsız sonuçları
5. Barzilai N ve ark. Metformin as a tool to target aging. Cell Metab 2016 — TAME çalışmasının gerekçesi ve tasarımı