Uzun yaşam için takviye gerekli mi?

Uzun yaşam için takviye gerekli mi?

Sağlıklı ve dengeli beslenen bir kişide çoğu zaman gerekmez. Uzun yaşam için takviye diye satılan ürünlerin insan ömrünü uzattığını gösteren bir çalışma yoktur. Bu ürünlerin iddialarının büyük kısmı hayvan ya da hücre çalışmalarına dayanır. Büyük ve uzun süreli çalışmalar ise genel amaçlı vitamin takviyelerinin sağlıklı insanlarda beklenen yararı sağlamadığını gösteriyor.

Bununla birlikte bazı eksiklikler yaşla sıklaşır. D vitamini ve B12 bunların başında gelir. Eksiklik kan testiyle saptandığında yerine konması gerekir. Bu yüzden önemli olan, kimde eksiklik olduğunu bulmaktır.

Multivitamin ve vitamin takviyeleri ne gösterdi?

ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü 2022'de bu konudaki çalışmaları gözden geçirdi. Vardığı sonuçlar şunlardır:

• Multivitaminin genel nüfusta kalp-damar hastalığını ya da kanseri önlediğine dair kanıt yetersizdir.
• Tek ya da ikili vitamin takviyelerinin çoğu için de kanıt yetersizdir.
• E vitamini takviyesinin bu hastalıkları önlemede yararı görülmemiştir.
• Beta karoten takviyesi önerilmez, çünkü sigara içenlerde akciğer kanseri riskini artırdığı görülmüştür.

2019'da yayımlanan VITAL çalışması ise 25 binden fazla yetişkini yaklaşık beş yıl izledi. Genel nüfusta D vitamini takviyesi kanser ve büyük kalp-damar olaylarını anlamlı olarak azaltmadı. Aynı çalışmada omega-3 takviyesi de büyük kalp-damar olaylarında anlamlı azalma sağlamadı.

Bu sonuçlar sağlıklı ve beslenme durumu iyi kişiler için geçerlidir. Eksikliği olan, çok az yiyen ya da emilim sorunu yaşayan kişiler bu çalışmaların kapsamı dışındadır.

NMN, NR ve resveratrol gibi yeni takviyeler ne durumda?

Bu maddeler hayvan çalışmalarında yaşlanmayla ilgili bazı süreçleri etkilediği için ilgi görüyor. İnsanda yapılan çalışmalar ise küçük ve kısa sürelidir. Kandaki düzeylerin arttığı gösterilmiştir. Bunun hastalık riskine ya da ömre yansıyıp yansımadığı bilinmiyor. Kısa çalışmalarda ciddi yan etki bildirilmemiştir, ama uzun süreli kullanımın güvenliği de bilinmiyor.

Metformin ve rapamisin de bu tartışmada sık geçer. İkisi de takviye değil, reçeteyle kullanılan ilaçtır ve kendi yan etkileri vardır. Sağlıklı insanlarda yaşlanmaya karşı kullanılmaları için yeterli insan kanıtı yoktur. Ayrıntılar NMN ve resveratrol: kanıt ne diyor? yazısında.

Kimlerde takviye gerekebilir?

Bazı durumlarda eksiklik riski artar. Bu kişilerde önce ölçüm yapılır, takviye kararını hekim ya da diyetisyen verir:

Durum	Sık görülen eksiklik	Nasıl anlaşılır
65 yaş üstü, az güneş gören	D vitamini	Kanda 25-hidroksi D vitamini
Uzun süre metformin ya da mide asidi baskılayan ilaç kullanan	B12	Kanda B12, gerekirse ek testler
Tamamen bitkisel (vegan) beslenen	B12, ayrıca D vitamini ve iyot	Kan testleri ve diyetisyen değerlendirmesi
Mide ya da bağırsak ameliyatı geçiren	B12, demir, D vitamini	Düzenli kan testleri
Kansızlığı olan	Demir, B12 ya da folat	Hemogram ve ilgili testler
Çok az yiyen, kilo kaybeden yaşlı	Birden çok eksiklik	Hekim ve diyetisyen değerlendirmesi

D vitamini ve B12 eksikliğinin belirtileri ve ölçümü D vitamini ve B12 yaşlılıkta yazısında anlatılıyor. Bitkisel beslenenler için öneriler vejetaryen ve veganlar sayfasında. Demir takviyesi eksiklik olmadan kullanılmaz, çünkü demir vücutta birikebilir. Takviyeye başlandıysa bir süre sonra kan düzeyi yeniden ölçülür ve gereksiz kullanım sürdürülmez.

Takviye ihtiyacının ilk değerlendirmede nasıl ele alındığını merak ederseniz ilk görüşme sayfasına bakabilirsiniz.

Takviyenin zararı olabilir mi?

Evet. "Doğal" ya da "vitamin" olması zararsız olduğu anlamına gelmez. Bilinen riskler şunlardır:

• A, D, E ve K vitaminleri yağda çözünür ve vücutta birikir. Uzun süre yüksek miktarda alınırsa zehirlenme yapabilir.
• Fazla D vitamini kanda kalsiyumu yükseltebilir.
• K vitamini, varfarin gibi kan sulandırıcıların etkisini değiştirir.
• Sarı kantaron gibi bazı bitkisel ürünler birçok ilacın etkisini azaltabilir.
• Yüksek miktarda yeşil çay ekstresi gibi bazı bitkisel ürünlerle karaciğer hasarı bildirilmiştir.

Takviyelerin içeriği ilaçlar kadar sıkı denetlenmez ve etikette yazanla içerik farklı olabilir. Bazı ürünlerde etikette yazmayan ilaç etken maddeleri bulunduğu da bildirilmiştir. Takviye kullanıyorsanız hekiminize ve eczacınıza mutlaka söyleyin.

Omega-3 takviyesi gerekli mi?

Genel nüfusta omega-3 takviyesinin büyük kalp-damar olaylarını belirgin azalttığı gösterilmemiştir. Kalp hastalığı olan bazı kişilerde hekimin önerdiği özel durumlar ayrıdır. Omega-3'ü besinden almak için haftada iki kez hamsi, sardalya, uskumru gibi yağlı balık yemek yeterli bir yoldur. Ceviz ve keten tohumu da bitkisel omega-3 içerir. Balık yemeyen bir kişide takviye gerekip gerekmediğini diyetisyeniniz değerlendirebilir. Konunun ayrıntısı omega-3: balıktan mı, takviyeden mi? yazısında.

Besin mi, takviye mi?

Besinler, vitaminin yanında lif, protein, sağlıklı yağ ve yüzlerce bitkisel bileşik taşır. Bu bileşikler birlikte etki eder ve takviyeyle aynı biçimde taklit edilemez. Bir avuç ceviz omega-3, E vitamini, magnezyum ve lifi birlikte verir. Bir kase mercimek çorbası protein, lif, demir ve folatı aynı anda sağlar. Uzun yaşamla ilişkilendirilen beslenme düzenlerinin hiçbiri takviyeye dayanmaz. Sebze, baklagil, tam tahıl, yoğurt, balık ve zeytinyağı ağırlıklı bir sofra, eksiklik riskini de büyük ölçüde azaltır.

İki yaklaşımın ayrıntılı karşılaştırması takviye mi, besin mi? sayfasında. Hangi beslenme düzenlerinin incelendiğini görmek için beslenme modelleri sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

1. US Preventive Services Task Force (Mangione CM ve ark.). Vitamin, mineral, and multivitamin supplementation to prevent cardiovascular disease and cancer. JAMA 2022 — multivitamin ve vitamin takviyelerinin kalp-damar hastalığı ve kanseri önlemedeki kanıtı
2. Manson JE ve ark. Vitamin D supplements and prevention of cancer and cardiovascular disease (VITAL). N Engl J Med 2019 — genel nüfusta D vitamini ve omega-3 takviyesinin kanser ve kalp-damar olaylarına etkisi (VITAL)
3. Stabler SP. Vitamin B12 deficiency. N Engl J Med 2013 — B12 eksikliğinin nedenleri, ilaç ilişkisi ve tanısı